Διαφωνίες....

Συγγνώμη Αγγελική, είμαι ο Robert Pattinson...

Γιατί στο ζήτημα της ομορφιάς δεν υπάρχει ομοφωνία; Γιατί για αυτόν που η Αγγελική θεωρεί πως έχει θεϊκή ομορφιά η Προλετίνα ξινίζει τα μούτρα της; Γιατί η ομορφιά να μην είναι ένας μαθηματικός τύπος που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση;

Οι διαφωνίες για την ελκυστικότητα ανδρών και γυναικών είναι σαν τις διαμάχες των ιστορικών τέχνης που επιχειρούν να αιτιολογήσουν γιατί ένας πίνακας είναι ανώτερος κάποιου άλλου. Πως να επιχειρηματολογήσει κάποιος υπέρ της ομορφιάς ή υπέρ ενός έργου τέχνης όταν και τα δυο βασίζονται σε μια γλώσσα οπτική που όταν μεταφράζεται στη γλώσσα των λέξεων καταρρέει;

Γνωρίζουμε καλά ότι η απόκρισή μας στο παρουσιαστικό κάποιου είναι υποκειμενική. Όταν ισχυριζόμαστε ότι κάποιος είναι όμορφος το ξέρουμε πως δεν εισηγούμαστε μια πανανθρώπινα έγκυρη αισθητική θεωρία.

Υπάρχει τέλεια ομορφιά ή η πραγματική ομορφιά ερωτοτροπεί επικίνδυνα με την ασχήμια; Μήπως στα πρόσωπα που θεωρούμε όμορφα υπάρχουν στοιχεία ομορφιάς όσο και ασχήμιας και δίνεται στη φαντασία μας ο ρόλος να τηρεί άθικτη την επισφαλή συνοχή του κάλλους; Αν τελικά είναι έτσι, τότε όλα εξαρτώνται από τη στάση του παρατηρητή, με το ίδιο ακριβώς τρόπο που στην περίφημη πάπια- λαγό του Βιτγκενστάιν, αν η φαντασία αναζητά μια πάπια, θα τη βρει, αν ψάχνει για λαγό, θα εμφανιστεί κι αυτός...

Δεν έχω έμπνευση!

Αυτή είναι μια έκφραση που έχουμε συνδέσει άμεσα με την παραγωγή καλλιτεχνικού έργου. Θεωρούμε ότι πρωταρχικό ρόλο στην παραγωγή της τέχνης, έχει μια πρωτόγονη, ακατέργαστη, αυθόρμητη και ενστικτώδης κατάσταση η οποία σαν "χάρη" προσφέρεται στον δημιουργό απ' έξω (για αυτό πιο συχνά λέμε: "δεν του έρχεται έμπνευση"). Τι γίνεται όμως με τις πιο εξελιγμένες, ώριμες ή λογικές μορφές της συνείδησης; Αυτές δεν παίζουν κανένα ρόλο στην παραγωγή του έργου τέχνης; Ο καλλιτέχνης τελικά δεν έχει ανάγκη τον εγκέφαλό του;

Τόσο η τρέλα, για την οποία κάναμε μια νύξη στην προηγούμενη ανάρτηση, όσο και η έμπνευση σαν προϋποθέσεις για την καλλιτεχνική δημιουργικότητα είναι ισχυρά ριζωμένες πεποιθήσεις. Η καταβολή αυτών των πεποιθήσεων ανάγεται στο ρομαντικό κίνημα του τέλους του 18ου και αρχών του 19ου αιώνα! Η κυρίαρχη άποψη των ρομαντικών ήταν ότι η δημιουργικότητα γίνεται κατανοητή με συγκινησιακούς όρους. Την αντιλαμβανόντουσαν μάλλον σαν μια αυθόρμητη, παρά σαν μια εσκεμμένη διεργασία. Μια τέτοια άποψη φυσικά συνάδει περισσότερο με τη διάθεση και το γνωσιακό στυλ των προσώπων που πάσχουν από συναισθηματικές διαταραχές ή που παρουσιάζουν στοιχεία κυκλοθυμικής ιδιοσυγκρασίας.

Η ρομαντική άποψη σχετίζεται με μιαν "εκφραστική" αντίληψη της τέχνης σε αντίθεση με τις μιμητικές αντιλήψεις που κυριαρχούσαν στη Δύση τους προηγούμενους αιώνες ή με τις αντικειμενιστικές και πιο ορθολογιστικές αντιλήψεις που κυριάρχησαν στη διάρκεια της νεωτερικότητας του 20ου αιώνα, και οι οποίες ευνοούν μια επικέντρωση στο έργο τέχνης και όχι στον "ηρωικό" καλλιτέχνη και την έμπνευσή του.

Θα αφήσουμε, στον 21ο αιώνα, τις ρομαντικές αντιλήψεις να συνεχίσουν την επιρροή τους στις απόψεις μας για την καλλιτεχνική δημιουργικότητα;

Μήπως τελικά η παραγωγή έργων τέχνης εκτός από έμπνευση και τρέλα απαιτεί και στοχασμό;

Συμπεριφορά εκτός ορίων

Ο Jakcson Pollock, που γνωρίσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση, είναι περισσότερο γνωστός για την πολυτάραχη ζωή του και το βίαιο τέλος του παρά για το καλλιτεχνικό του έργο. H εικόνα του ζωγράφου που πέρασε τη ζωή του βυθισμένος στο υπαρξιακό του αδιέξοδο και κάρφωσε ένα βράδυ μεθυσμένος το αυτοκίνητό του σε ένα δέντρο βρίσκοντας ακαριαίο θάνατο είναι πιο ισχυρή και από την εικόνα των τεράστιων αφηρημένων murals του. Πολλοί είναι ενήμεροι για την μανιοκατάθλιψη από την οποία έπασχε ο Pollock, λίγοι για το έργο του. Γιατί;

Στο παραπάνω έργο ο μέγιστος των μεταϊμπρεσσιονιστών ζωγράφων Van Gogh αυτοπροσωπογραφείται με επίδεσμο στο κομμένο από τον ίδιο αφτί του. Το αυτοκαταστροφικό αυτό περιστατικό είναι πιο γνωστό και από το έργο του. Πολλοί είναι ενήμεροι για την ψυχοπαθολογία του Van Gogh, λίγοι είναι γνώστες του έργου του. Γιατί;

Υπάρχει για το κοινό μια συσχέτιση της καλλιτεχνικής δημιουργικότητας με ψυχοπαθολογικές καταστάσεις. Με απλά λόγια φαίνεται να υπάρχει εδραιωμένη η πεποίθηση ότι η καλλιτεχνική ιδιότητα έχει άμεση σχέση με την τρέλα. Εσύ βλέπεις να υπάρχει ένας τέτοιος συσχετισμός και αν ναι ποιος πιστεύεις πως είναι ο λόγος;

Οπωσδήποτε πρέπει να είμαστε προσεκτικοί αν πρόκειται να επιχειρήσουμε μια συσχέτιση της διαταραχής θυμικού της Άσχετης με τη καλλιτεχνική της ιδιότητα, δεδομένης της πολυετούς της θητείας σε μαθητικές αίθουσες, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ψευδή συμπεράσματα σχετικά με την αιτία αυτής της διαταραχής.

Καθρέφτες-έργα τέχνης και έργα τέχνης-καθρέφτες

Ρενέ Μαγκρίτ, La Reproduction interdite (Απαγορεύεται η Αναπαραγωγή)

Η αποστροφή του Πλάτωνα για τις κατοπτρικές εικόνες και για τη μίμηση εν γένει διατυπώθηκε σε μια εποχή που η τέχνη είχε φτάσει σε πολύ υψηλά επίπεδα νατουραλιστικής απεικόνισης. Στην εποχή του Πλάτωνα, η μίμηση, η ικανότητα να αναπαριστά ο καλλιτέχνης τον κόσμο όπως αυτός φαίνεται, ήταν μια κατάκτηση πολύ πρόσφατη. Κατά μια έννοια η διαμαρτυρία του Πλάτωνα δεν απευθυνόταν εναντίον όλης της τέχνης γενικά, αλλά εναντίον εκείνης που στην εποχή του αποτελούσε τη σύγχρονη τέχνη.

Ο Πλάτωνας εξισώνει τα αναπαραστατικά έργα τέχνης με τις εικόνες που αντανακλά ο καθρέφτης, οι οποίες, κατά κοινή αποδοχή δεν είναι έργα τέχνης. Ακόμα όμως και αν δεχθούμε ότι τα έργα και οι εικόνες του καθρέφτη ανήκουν στην ίδια τάξη, φαίνεται πως ο Πάτωνας περιέργως αδιαφόρησε για ορισμένες αξιοσημείωτες γνωσιακές ιδιότητές τους: Οι καθρέφτες, και κατ' επέκταση τα έργα τέχνης, χρησιμεύουν περισσότερο ως εργαλεία αυτο-αποκάλυψης παρά ως αντικείμενα που μας επιστρέφουν εκείνο που ήδη γνωρίζουμε χωρίς αυτούς!

Φοβόταν ο Πλάτωνας ότι ο φιλότεχνος δεν θα μπορούσε να διακρίνει την πραγματικότητα από τα φαινόμενα. Η απόλαυση όμως του φιλότεχνου βασίζεται ακριβώς στην ικανότητα να κάνει αυτή τη διάκριση. Εξάλλου στην τέχνη πάντα υπάρχουν οι "παρενθέσεις" (η κορνίζα του πίνακα, η σκηνή του θεάτρου, η οθόνη του κινηματογράφου, οι βιτρίνες μιας έκθεσης) που αρκούν για να πληροφορήσουν το θεατή ότι δεν πρέπει να αντιδράσει απέναντι σε αυτό που οριοθετούν σαν να ήταν αληθινό. Οι παρενθέσεις εγγυώνται ότι κανείς δεν θα εκλάβει το αποτέλεσμα ως την πραγματικότητα καθαυτή.

Κανένας καλλιτέχνης δεν έχει την πρόθεση να υποβάλει το κοινό στον κίνδυνο της ψευδαίσθησης. Ηθελημένα δείχνει τι έχει μέσα στο μανίκι του και φανερώνει την απάτη του. Αυτό έκανε ο Mueck μεγεθύνοντας ή μικραίνοντας τα, κατά τα άλλα, υπερβολικά ρεαλιστικά του έργα.

Το γεγονός ότι ο Πλάτωνας άφησε να εννοηθεί ότι η μιμητική τέχνη είναι ένα είδος διαστροφής επέδρασε σε όλη την ιστορία της μεταγενέστερης τέχνης. Μπορούμε δε να τολμήσουμε να πούμε πως η τέχνη μετά τον Πλάτωνα είναι μια συλλογή από σχόλια στο έργο του. Ένα τέτοιο σχόλιο είναι και το έργο του Μαγκρίτ που βλέπεις παραπάνω.


Δες ένα βίντεο της Άσχετης με τίτλο: "Magritte Update" ή "Μ' αυτό το blog ούτε να λουστώ δεν προλαβαίνω!"

Ένας καθρέφτης απέναντι στον κόσμο

Φιλίπ Σουπώ, Πορτρέτο ενός Ηλιθίου, Κορνιζαρισμένος καθρέφτης που παρουσιάστηκε σαν εικαστικό έργο σε Ντανταϊστική έκθεση το 1921

"Τα έργα τέχνης αποτελούν κίνδυνο για την ψυχή μας και σε μια ιδανική κοινωνία δε θα επιτρέπονταν"

Ποιός το ισχυριζόταν αυτό; Ο Πλάτωνας!
Ο μεγάλος φιλόσοφος πίστευε ότι για τον άνθρωπο ο απώτατος σκοπός της ζωής πρέπει να είναι να ξεπεράσει την εξωτερική όψη των πραγμάτων και να διεισδύσει στο επίπεδο της υποκείμενης πραγματικότητας. Αυτή η απαίτηση είναι που κάνει τον Πλάτωνα εχθρικό προς τις τέχνες.

Υποστηρίζει τη θεωρία ότι η τέχνη είναι ένας καθρέφτης της πραγματικότητας. Αν η ακριβής μίμηση είναι τελικά ο κύριος στόχος των καλλιτεχνών, αν οι καλλιτέχνες επιζητούσαν μόνον αυτό, δηλαδή ένα ακριβές αντίγραφο, τότε θα μπορούσαμε να το επιτύχουμε με πολύ απλούστερο τρόπο, στήνοντας έναν καθρέφτη απέναντι στον κόσμο.
Ο Πάτωνας δεν μπορούσε να κατανοήσει για ποιό λόγο έπρεπε να απομονώνονται ορισμένα φαινόμενα από τον κόσμο και να παρουσιάζονται σε μια επιφάνεια. Όλη αυτή η μίμηση ήταν κατ' αυτόν μια άσκοπη αναπαραγωγή του τρόπου με τον οποίο βλέπουμε τα πράγματα.

Συμφωνείς με τις απόψεις του Πλάτωνα;

Μια ερώτηση πάντα προτιμότερη απο μια απάντηση

Το βίντεο- ημερολόγιο, που είδες στην προηγούμενη ανάρτηση, είναι έξω από το πλαίσιο της τέχνης. ( Γιατί αλήθεια; Πώς ορίζεται αυτό το πλαίσιο; )

Εδώ όμως μπορείς να δεις ένα έργο τέχνης που μοιάζει με αυτό.

Πρόκειται για το έργο του Hiroharu Mori με τον τίτλο Μια καμουφλαρισμένη ερώτηση στον αέρα (A Camouflaged question in the air), που το εξέθεσε στη Μπιενάλε της Βενετίας το 2007.

Το έργο είναι ένα βίντεο με τον καλλιτέχνη να στέκεται ακίνητος κρατώντας ένα μεγάλο μπαλόνι- ερωτηματικό.

Θέλεις ένα; Γράψε ένα σχόλιο.

Ένα έργο κυριολεκτικά μοναδικό

Η μοναδικότητά του επηρεάζει την αξία του και σε ποιο βαθμό;

Πόσο συμβάλλει στη φήμη του αυτή η μοναδικότητα;

Φαντάζεσαι ο Ντα Βίντσι να είχε ζωγραφίσει πολλές φορές τη Μόνα Λίζα;